Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), firmaların yurt dışı kaynaklı döviz gelirlerini Türk lirasına çevirmelerini teşvik etmek amacıyla yürürlükte olan döviz dönüşüm desteği uygulamasında önemli bir düzenlemeye imza attı. Resmi Gazete’de yayımlanan yeni tebliğ ile destek sistemi, firmaların yarattığı katma değere endeksli hale getirildi. Değişiklikler 1 Ekim 2026 tarihinde yürürlüğe girecek.
Döviz dönüşüm desteği artık katma değer üzerinden verilecek
TCMB tarafından hazırlanan “Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğ’de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ” Resmi Gazete’de yayımlandı. Düzenlemenin temelinde, firmaların döviz dönüşüm desteğinden yararlanma oranının, ürettikleri katma değer ile orantılı olması yatıyor. Katma değer hesaplamasında şirketlerin kârlılık göstergeleri ve iş gücü maliyetleri gibi unsurlar esas alınacak.
İçindekiler
Yeni modelde, belirli katma değer limitleri tanımlanan aracı ihracatçılar, bu limitleri dolduklarında daha yüksek katma değer üreten tedarikçileri adına da döviz dönüşüm işlemi yapabilecek. Böyle bir durumda elde edilen döviz dönüşüm desteği, doğrudan ilgili tedarikçinin hesabına aktarılacak.
Döviz almama taahhüdü kaldırıldı, yeni kriter getirildi
Düzenlemenin en dikkat çeken değişikliklerinden biri, döviz dönüşüm desteğinden yararlanmak isteyen firmalar için daha önce geçerli olan “döviz almama taahhüdü”nün kaldırılması oldu. TCMB, bu taahhüdün yerine, ihracat ve döviz kazandırıcı hizmetler reeskont kredilerindeki benzer bir uygulamadan esinlenen “döviz pozisyonu”na dayalı yeni bir kriter getirdi.
Buna göre, destek başvurusunda bulunan firmaların döviz pozisyonlarının, başvuruyu takiben Merkez Bankası tarafından belirlenecek bir üst sınırı aşmaması gerekecek.
TCMB, uygulamanın daha etkin ve verimli çalışması için bankaların süreçteki aracılık görevlerini güçlendirecek ilave tedbirler de alacağını duyurdu.
Destek oranları ve geçici süreler belirlendi
Yeni düzenlemede döviz dönüşüm desteğinin standart oranı yüzde 2 olarak tesis edildi. Öte yandan, daha yüksek düzeydeki yüzde 3 oranındaki destek ödemesi ile ihracat bedeli satış yükümlülüğünün yüzde 35 olarak uygulanmasına yönelik geçici düzenlemelerin süresi de uzatıldı. Daha önce 31 Temmuz 2026’da sona ermesi planlanan bu geçici hükümlerin süresi, 31 Ocak 2027 tarihine kadar uzatıldı.
TCMB, söz konusu yeni düzenlemelerin tüm detaylarını daha sonra yayımlayacağı bir “Uygulama Talimatı” ile duyuracağını bildirdi.
Düzenlemenin öne çıkan detayları
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın Resmi Gazete’de yayımladığı yeni tebliğ ile getirilen döviz dönüşüm desteği değişikliklerinin temel noktaları şunlardır:
- Destek ölçütü değişti: Firmaların döviz dönüşüm desteğinden yararlanma oranı, ürettikleri katma değere göre hesaplanacak.
- Katma değer hesabı: Şirketlerin kârlılıkları ve iş gücü maliyetleri, katma değer hesaplamasında temel parametreler olacak.
- Aracı ihracatçı modeli: Katma değer limitlerini dolduran aracı firmalar, yüksek katma değerli tedarikçileri adına da döviz dönüşümü yapabilecek.
- Yeni kriter: Döviz pozisyonu: Kaldırılan “döviz almama taahhüdü”nün yerine, firmaların döviz pozisyonlarının belirli bir üst sınırı aşmaması şartı getirildi.
- Destek oranları: Döviz dönüşüm desteğinin temel oranı yüzde 2, geçici süreli destek oranı ise yüzde 3 olarak belirlendi.
- Yürürlük tarihi: Yeni düzenlemeler 1 Ekim 2026 tarihinde hayata geçecek.
TCMB‘nin bu düzenlemesi, firmaları ihracat gelirlerini ve döviz kazandırıcı hizmet gelirlerini Türkiye’de tutmaya, ekonomiye katma değer sağlamaya ve istihdamı desteklemeye yönelik bir politika aracı olarak konumlandırılıyor. Katma değer odaklı yeni model, yüksek katma değer üreten firmaları destekleyerek yapay ihracat veya düşük katmanlı ticaretin önüne geçmeyi hedefliyor olabilir. 1 Ekim itibarıyla uygulamaya geçecek yeni kurallar, Türk ekonomisinin döviz gelirleri yönetimi ve reel sektörün finansmanı açısından önemli bir dönemin başlangıcını işaret ediyor.
