Macaristan’da anayasa değişikliği, ülkenin siyasi tarihinde bir dönüm noktasına imza attı. Cumhurbaşkanı Tamas Sulyok, Başbakan Peter Magyar’ın iktidardaki Tisza partisi tarafından hazırlanan ve devlet başkanlığı görevini sona erdiren anayasa değişikliğini imzaladı. Sulyok, 18 Temmuz 2026 Cumartesi günü yaptığı yazılı açıklamada, bu kararın hukuka uygun olduğunu ancak ülkede hukukun üstünlüğüne zarar verdiğini belirtti.
Değişiklik, Nisan 2026’da yapılan genel seçimlerde eski Başbakan Viktor Orban’ı deviren Başbakan Peter Magyar’ın, Orban döneminde oluşturulan güç yapılarını dağıtma hamlesinin bir parçası olarak görülüyor. Magyar, seçimlerden büyük bir zaferle ayrıldıktan sonra bu tür reformlar için halktan güçlü bir yetki aldığını söylüyor.
İçindekiler
Anayasa Değişikliği ve Gerekçeleri
Macaristan’da anayasa değişikliği, Sulyok’un görevine derhal son veriyor. Değişiklik metninde, toplumun 2024’ün başlarında Orban’ın milliyetçi Fidesz partisinin milletvekilleri tarafından seçilen cumhurbaşkanına yönelik “ciddi bir güven kaybı” yaşadığı ifade ediliyor. Sulyok, bu gerekçeyi kabul etmekle birlikte, reformun anayasal demokrasiyi zedelediğini savundu.
Sulyok yaptığı açıklamada, “Anayasanın on yedinci değişikliği, Macaristan’ın anayasal demokrasisinde bir dönüm noktası olmuştur. Kamu görevlilerini hukukun üstünlüğünü açıkça ihlal edecek şekilde görevden alarak demokrasi, kuvvetler ayrılığı ve hukukun üstünlüğü gibi anayasal değerlerde derin bir yara açan olumsuz bir emsal oluşturuyor” ifadelerini kullandı.
Orban’dan Sert Tepki
Eski Başbakan Viktor Orban, 16 yıllık iktidarı boyunca demokratik kurumları zayıflattığı yönünde eleştiriler alıyordu. Orban, Facebook üzerinden yaptığı açıklamada, “Tiranlık artık bir tehdit değil, bir gerçeklik haline geldi. Eğer bu Cumhurbaşkanı’na yapılabiliyorsa, yarın hiç kimse güvende değil” diyerek reformları sert bir dille eleştirdi. Fidesz partisi, Nisan ayındaki seçim yenilgisinden bu yana bir dizi üst düzey istifa ve kamuoyu desteğinde düşüşle karşı karşıya.
Bu anayasa değişikliği, sadece cumhurbaşkanlığı makamını değil, aynı zamanda yasama ve yargı organlarını da etkiliyor. Değişiklikle birlikte milletvekilleri için 12 yıllık bir dönem sınırı getirilirken, Anayasa Mahkemesi üyeleri için emeklilik yaşı 70 olarak belirlendi. Bu düzenleme, Orban’ın müttefiki olan Mahkeme Başkanı Peter Polt’un emekli olmasını zorunlu kılıyor.
Geçici Cumhurbaşkanı ve Süreç Nasıl İşliyor?
Meclis Başkanı Agnes Forsthoffer, Pazartesi gününden itibaren geçici cumhurbaşkanı olarak göreve başlayacak. Magyar’ın merkez-sağ Tisza partisi, mecliste üçte iki çoğunluğa sahip. Bu çoğunluk, herhangi bir yasayı değiştirme yetkisi veriyor. Yeni bir anayasa yürürlüğe girene kadar veya en fazla beş yıl süreyle yeni bir cumhurbaşkanı seçilecek.
Süreçle ilgili olarak Magyar, “Bu kararlarla Orban rejiminin Macar halkından yıllarca almaya çalıştığı bir şeyi geri getiriyoruz: Gücün sınırlandırılabileceği, kamu varlıklarının geri kazanılabileceği ve devletin bir kez daha vatandaşlarına hizmet edebileceği kesinliği” dedi.
- Cumhurbaşkanı Sulyok, görevini derhal sonlandıran anayasa değişikliğini imzaladı.
- Değişiklik, toplumun cumhurbaşkanına duyduğu “ciddi güven kaybı” gerekçesine dayanıyor.
- Meclis Başkanı Forsthoffer, Pazartesi günü geçici cumhurbaşkanı olarak göreve başlayacak.
- Yeni düzenleme, milletvekilleri için 12 yıllık dönem sınırı ve Anayasa Mahkemesi üyeleri için 70 yaş emeklilik sınırı getiriyor.
- Orban, reformları “tiranlık” olarak nitelendirirken, Magyar gücün sınırlandırılması gerektiğini vurguluyor.
Magyar, Nisan ayında Orban’ı devirdikten sonra Sulyok’u defalarca istifaya çağırmış ve onu ulusal birliği temsil etmemekle, Orban ve hükümetinin çıkarlarına hizmet etmekle suçlamıştı. Sulyok’un anayasa değişikliğini imzalaması, Magyar’ın bu hedefe ulaştığını gösteriyor.
Macaristan’da anayasa değişikliği süreci, ülkenin demokratik geleceği açısından kritik bir öneme sahip. Sulyok, imza sürecinde yaşananları “hukukun üstünlüğünü ihlal eden bir emsal” olarak nitelendirirken, Magyar ise bunu “Orban rejiminin mirasını temizleme” olarak tanımlıyor. Bu gelişme, Avrupa Birliği’nin Macaristan’daki demokrasi standartlarına yönelik endişelerini de yeniden gündeme getirebilir.