Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), eşel mobil sisteminin kademeli çıkışının ve yeniden yükselen petrol fiyatlarının enflasyon görünümünü olumsuz etkilediğini bildirdi. Bu gelişme, yıl sonu TÜFE beklentilerini yüzde 29-30 bandına taşırken, küresel bankaların faiz indirimi tahminlerini de ötelemesine neden oluyor. TCMB Para Politikası Kurulu’nun 23 Temmuz 2026 toplantı özetinde, ham petrol fiyatlarındaki yükseliş eğilimi ile eşel mobil sisteminin temmuz itibarıyla başlayan kademeli tasfiyesinin enflasyonu yukarı yönde baskıladığı vurgulandı.
Piyasalarda ise hareketlilik sürüyor. WTI ham petrol vadeli işlemleri 31 Temmuz sabahında yüzde 1,76 düşüşle 82,12 dolardan işlem görüyor. Ancak temmuzun üçüncü haftasında Brent’in 92 dolar seviyesine ulaşması ve ABD Başkanı Donald Trump’ın İran tehdidi sonrası kısa süreliğine 90 doları aşması, tek günlük düzeltmenin orta vadeli enflasyon baskısını ortadan kaldırmadığını gösteriyor. BIST 100 endeksi, bu tablo karşısında 30 Temmuz seansını yüzde 1,55 düşüşle 13.292,93 puandan kapattı. USD/TRY kuru da sabah itibarıyla 47,52 seviyesinde işlem görüyor.
İçindekiler
Eşel Mobil Sistemi Çıkışının Enflasyona Etkisi
Mart 2026’da Ortadoğu kökenli petrol fiyatı şokuna karşı geliştirilen eşel mobil mekanizması, ham petrol zamlarının büyük bölümünü Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) üzerinden yutarak pompa fiyatlarını sınırlı tutmuştu. Ancak kademeli çıkış takvimi giderek sertleşiyor. Temmuz döneminde zammın yüzde 50’si pompaya yansıtılırken, ağustos-eylül döneminde bu oran yüzde 75’e yükselecek ve 1 Ekim’de uygulama tamamen sona erecek. Petrol fiyatları gerilemezse akaryakıtta tek günde yüzde 16’ya ulaşabilecek bir zam riski gündeme gelebilir. Bu durum, özellikle ulaştırma ve enerji ağırlıklı BIST sektörleri için ciddi bir fiyatlama baskısı anlamına geliyor.
Temmuz ayında enflasyona yönelik baskı yalnızca yakıtla sınırlı kalmadı. PPK özeti, sağlık hizmetlerindeki muayene katılım payı düzenlemesinin aylık TÜFE’ye 0,22 puanlık ek yük bindirdiğini, gıda ve enerji kalemlerinin de belirleyici olduğunu ortaya koydu. TEPAV Gıda Fiyat Endeksi’ne göre temmuz ayında gıda fiyatları aylık yüzde 0,93 artarken yıllık gıda enflasyonu yüzde 32,8 olarak gerçekleşti. Bu oran, yaz aylarında beklenen dezenflasyon sürecinin henüz başlamadığına işaret ediyor.
- Eşel mobil mekanizması: Petrol zamlarını ÖTV üzerinden emerek pompa fiyatlarını sınırlayan geçici düzen.
- Kademeli çıkış takvimi: Temmuz’da zammın yüzde 50’si pompaya yansıdı, Ağustos-Eylül’de bu oran yüzde 75’e çıkacak, 1 Ekim’de tamamen kaldırılacak.
- Petrol baskısı: Brent’in 92 dolara ulaşması ve jeopolitik gerilimler, enflasyon üzerindeki enerji kaynaklı baskıyı canlı tutuyor.
- Diğer etkenler: Muayene katılım payı düzenlemesi aylık TÜFE’ye 0,22 puan ekledi, gıda yıllık enflasyonu yüzde 32,8’e ulaştı.
- TCMB duruşu: Politika faizi ocak 2026’dan bu yana yüzde 37’de sabit, efektif fonlama maliyeti yüzde 40 civarında.
- Piyasa verileri: BIST 100 endeksi yüzde 1,55 düşüşle 13.292,93 puandan kapandı, USD/TRY kuru 47,52’de seyrediyor.
Küresel Bankaların Tahmin Revizyonları
JPMorgan, Ortadoğu’daki jeopolitik gerilimler ve petrol fiyatlarının 100 dolar eşiğine yaklaşmasını gerekçe göstererek TCMB faiz indirimi tahminini eylül-ekim toplantılarından ekim-aralık toplantılarına revize etti. Banka, yıl sonu politika faizi tahminini ise yüzde 35’te korudu. JPMorgan, TCMB’nin sıkı para politikası duruşunun taşıma getirisi işlemlerini ve TL cinsinden varlıkları desteklemeye devam etse de, orta vadeli enflasyon eğilimi ve seçim sonrası risklerin Türkiye’nin nihai faiz düzeyini yüksek tutabileceğini ifade etti.
Deutsche Bank ise Brent ham petrol fiyatlarındaki yüzde 35’i aşan yükselişin ve akaryakıt vergisi değişikliklerinin Türkiye enflasyon görünümüne yaklaşık 1,5 puanlık ek yük bindirdiğini hesapladı. Banka, yıl sonu enflasyon tahminini yüzde 28,5’ten yüzde 30’a revize etti. Bu revizyonlar, TCMB’nin faiz normalleşme sürecinin ötelenebileceğinin somut bir göstergesi. TCMB, ocak 2026’dan bu yana politika faizini yüzde 37’de sabit tutarken, efektif fonlama maliyeti yüzde 40 civarında seyrediyor.
Piyasaların Odağındaki Kritik Tarihler ve Veri Akışı
Piyasaların odağında yaklaşan üç kritik tarih öne çıkıyor. Temmuz 2026 TÜFE verisi 3 Ağustos’ta açıklanacak; piyasa medyan beklentisi aylık yüzde 1,9 artış yönünde şekilleniyor. Gerçekleşme, eşel mobil kademeli çıkışının ve petrol baskısının boyutunu somutlaştıracak bir gösterge olacak. TCMB ise 13 Ağustos Enflasyon Raporu’nda resmi yıl sonu enflasyon tahminini ve faiz normalleşme sürecine ilişkin sinyallerini kamuoyuyla paylaşacak.
Son olarak, 10 Eylül PPK toplantısı faiz indiriminin takvimi ve muhtemel büyüklüğü açısından piyasaların yakından izleyeceği ilk kritik sınav olacak. USD/TRY’de piyasa katılımcılarının yıl sonu medyan beklentisinin 51,55 düzeyinde oluştuğu bu ortamda, petroldeki volatilitenin ve eşel mobil takvimine bağlı akaryakıt fiyat adımlarının TL üzerindeki aşağı yönlü baskıyı canlı tutmaya devam etmesi bekleniyor.