Küçük esnaf, rekor seviyelere ulaşan enflasyon ve yüksek kredi faizleri karşısında adeta iki ateş arasında kalırken, Diyarbakır’daki durum tüm ülkede yaşan sorunun vahim bir fotoğrafını ortaya koyuyor.
Türkiye’nin doğusunda önemli bir ticaret merkezi olan Diyarbakır’da, son bir yıl içinde ekonomik darboğaz nedeniyle 974 küçük ve orta ölçekli işletme kepenk indirmek zorunda kaldı. Bu tablonun arkasında yükselen girdi maliyetleri, üretim kalemlerindeki fahiş artışlar ve işletmelerin nakit akışını sağlamak için başvurduğu kredilerin yüksek faiz oranları yatıyor.
Kent Merkezinde Ticaret Ağının Çöküşü
Zincir marketlerin yaygınlaşma stratejisi, geleneksel ticaretin temel taşı olan bakkalları doğrudan hedef aldı. Sokak aralarına, mahalle içlerine kadar nüfuz eden bu market zincirleri, Diyarbakır’da kayıtlı sokak bakkalı sayısını alarm verici düzeyde düşürdü. Kentteki toplam bakkal sayısının 6 bin civarında olduğu belirtilirken, bu rakamın son dönemde 2 binin altına gerilediği bildirildi.
Uzmanlar, zincir marketlerin yalnızca fiyat avantajı değil, lojistik güçleri ve agresif şubeleşme politikaları ile küçük esnafı rekabet dışı bıraktığını vurguluyor. Moreover, bu marketlerin birer şube olarak faaliyet göstermesi, elde ettikleri kârın ve vergilerinin genellikle batı illerindeki merkezlere aktarılmasına neden oluyor. Yani Diyarbakır’da açılan her yeni şube, kentin ekonomik gelirine doğrudan bir katkı sağlamıyor, aksine yerel döngüyü zayıflatıyor.
Sanayi Bölgesinde Üretim Durma Noktasında
Küçük esnafın yaşadığı sıkıntı, üretim tarafına da sıçramış durumda. Diyarbakır Tekstil Organize Sanayi Bölgesi’ndeki tablo, sektörün içinde bulunduğu çıkmazı gözler önüne seriyor. Bölge genelinde 100 civarında fabrika bulunurken, bunların 30’u yüksek maliyetler ve vergi sistemindeki baskılar nedeniyle tamamen faaliyetlerini sonlandırdı.
Kalan fabrikalar ise ayakta kalabilmek için üretim kapasitelerini yarı yarıya düşürmek zorunda kaldı. Hatta bazı firmalar, maliyet avantajı sağlamak üzere üretimlerini Mısır ve Endonezya gibi ülkelere kaydırmaya başladı. Bölgede hala ayakta duran fabrikalar ise büyük ölçüde dünyaca ünlü markalar için fason üretim yaparak ihracat odaklı çalışıyor. Bu firmaların da yüksek enflasyon ortamında kar marjlarının ciddi anlamda eridiği ifade ediliyor.
Küçük Esnafı Bekleyen Zorluklar ve Tüketici Etkisi
Piyasadaki bu yapısal değişiklik, yalnızca esnafı değil tüketicileri ve kentin sosyo-ekonomik yapısını da derinden etkiliyor. Yerel esnafın kapanması, mahalle kültürünün ve sosyal dayanışmanın zayıflamasına yol açıyor. İşte bu zorlu sürecin anaHTAR noktaları:
- Yüksek Enflasyon: Girdi, kira, personel ve enerji maliyetlerindeki olağanüstü artış.
- Finansmana Erişim: İşletmelerin nakit açıklarını kapatmak için başvurduğu kredilerin yıllık faiz oranlarının yüzde 50’nin üzerine çıkması.
- Rekabet Baskısı: Perakende devlerinin her köşe başına şube açmasıyla daralan müşteri tabanı.
- Vergi ve Düzenleyici Yükler: Üretim maliyetlerini artıran vergi sistemi ve idari prosedürler.
Diyarbakır’daki bu durum, yalnızca regional bir sorun olarak kalmayıp Türkiye genelindeki küçük esnaf ın yapısal sorunlarının bir yansıması. TÜİK verilerinin de gösterdiği üzere, enflasyonun düşmemesi ve Merkez Bankası’nın sıkı para politikası devam ettiği sürece, nicel büyüklüğü yüksek olan bu kesimin finansmana erişimi daha da zorlaşacak.
Ekonomistler, çözümün geçici desteklerden ziyade, yapısal reformlardan geçtiğini düşünüyor. Kredilerin faiz oranlarının makul seviyelere indirilmesi, küçük işletmelere yönelik vergi indirimleri veya ertelemeler ve yerel üretimin desteklenmesi için stratejik adımlar atılması gerektiği vurgulanıyor. Aksi takdirde, Diyarbakır’daki tablo, tüm Anadolu’da geleneksel ticaretin sonunu getirecek bir domino etkisine dönüşebilir. Bu sürecin en büyük mağduru ise her zamanki gibi tüketiciye sunduğu hizmet ve ürün yelpazesinin daralması, fiyat seçeneklerinin azalması ve ekonomik dolaşımın tekelleşme yönünde kayması olacak.