ABD hükümeti, Donald Trump‘ın 2025 yılında uygulamaya koyduğu ve Yüksek Mahkeme tarafından iptal edilen “Liberation Day” tarifeleri kapsamında işletmelere yaklaşık 100 milyar dolar iade etti. Bu tutar, gümrük vergileri ve faiz kalemlerini kapsıyor ve iptal edilen tarifeler altında toplanan toplam 166 milyar doların yarısından fazlasını karşılıyor. İade süreci, ABD gümrük mevzuatında “kayıtlı ithalatçı” (importer of record) konumundaki büyük perakende şirketlerine yönelik nakit akışı yaratırken, tüketicilerin bu Paradan doğrudan faydalanması mümkün görünmüyor.
ABD Gümrük ve Sınır Koruma Teşkilatı (US Customs and Border Protection), 31 Temmuz itibarıyla işleme almak üzere toplam 128.68 milyar dolar tutarında potansiyel ve onaylı iade başvurusunu kabul etmişti. Başvuruların büyük çoğunluğu tamamlanma aşamasında olmakla birlikte, 28.7 milyar dolar tutarında hâlâ devam eden bir proces bulunuyor. Bu tutarın 1.6 milyar dolarlık kısmı ise ithalatçıların geçerli banka bilgisi sunmaması nedeniyle bekletiliyor.
İçindekiler
Trump Tarifeleri Neden İptal Edildi?
Trump, 2025 yılında geniş kapsamlı tarifeleri Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası (IEEPA) kapsamında yürürlüğe koymuştu. Yönetim, kalıcı ticaret açıkları ve uyuşturucu kaçakçılığının ulusal bir acil durum oluşturduğunu ileri sürüyordu. IEEPA, başkana kriz dönemlerinde ekonomik işlemleri düzenleme konusunda geniş yetkiler tanıyordu; ancak yasanın metninde tarifelerden açıkça söz edilmiyordu.
Yüksek Mahkeme, 20 Şubat tarihinde 6-3 oy çokluğuyla verdiği kararla IEEPA’nın başkana tarife koyma yetkisi tanımadığına hükmetti. Karar, Trump’ın tüm tarifelerini anayasaya aykırı ilan etmekten daha sınırlı bir kapsamdaydı; mahkeme yönetimin iddia ettiği yetkiyi vermeyen bir yasayı kullandığını tespit etti. Bu kararın ardından Uluslararası Ticaret Mahkemesi, ABD Gümrük ve Sınır Koruma teşkilatına iadeleri işleme alması talimatını verdi.
İade Süreci Nasıl İşliyor?
Gümrük teşkilatı, iade süreçlerini hızlandırmak amacıyla CAPE adlı özel bir sistem kurdu. Bu sistem aracılığıyla beyanlar kontrol ediliyor, uygun IEEPA tarifeleri kaldırılıyor ve sertifikalı tutarlar Hazine’ye yönlendiriliyor. Ancak iade ödemelerinin tüketicilere doğrudan gitmemesi, sürecin en tartışmalı boyutunu oluşturuyor.
Gümrük yönetimi, parayı yalnızca kayıtlı ithalatçıya veya yetkili bir vekile gönderiyor; bunun için ilgili tarafın ajansa bir ABD banka hesabı kaydetmiş olması gerekiyor. Bu ayrım, bir ürünü ithal eden şirketin nihai maliyeti üstlenen perakendeci, pazar yeri satıcısı veya son tüketici olmayabileceği gerçeğinden kaynaklanıyor.
İadelerden Kimler En Çok Yararlanıyor?
Büyük ve güçlü bilançoya sahip, doğrudan gümrük kayıtlarına sahip ABD ithalatçıları iade süreçlerinden en çok faydalanan kesimi oluşturuyor. Yüksek Mahkeme kararıyla tetiklenen iadeler, nakit faydayı genellikle perakendeciler ve tüketiciler yerine kayıtlı ithalatçılara aktarıyor. İadeler artı faiz, daha önce kaydedilmiş tarife baskısını tersine çevirerek kısa vadede nakit ve kâr açısından olumlu bir etki yaratıyor.
- Walmart (WMT), Home Depot (HD) ve Target (TGT) gibi büyük perakende zincirleri doğrudan gümrük kayıtlarına sahip oldukları için iade ödemelerini doğrudan alabiliyor.
- Komisyoncular veya lojistik gruplar aracılığıyla gönderim yapan daha küçük işletmeler, gümrük kaydında kimin göründüğünü tespit etmek zorunda kalabilir.
- Şirketler iadeleri nakit rezervlerini yeniden oluşturmak, borcu azaltmak veya önceki maliyetleri dengelemek için kullanma seçeneğine sahip.
- Gümrük süreci genel olarak şirketlerin geriye dönük olarak fiyatları düşürmesini veya müşterileri tazmin etmesini gerektirmiyor.
- Bireysel işletmeler parayı kendi inisiyatifleriyle müşteriye aktarmayı tercih edebilir; ancak zorunlu bir düzenleme bulunmuyor.
- Bu iadeler ayrıca hükümet tarafından daha önce kaydedilmiş gelirleri silecek ve nihai faturaya faiz maliyetleri ekleyecek.
301. Bölüm Tarifeleri ve Devam Eden Hukuki Mücadele
IEEPA kapsamında uygulanan tarifeler iptal edilmiş olsa da, Trump yönetiminin ticaret politikasındaki diğer enstrümanları hâlâ yürürlükte. Yönetim, Ticaret Yasası’nın 301. Bölümü kapsamında yeni bir tarife dalgası başlattı. Zorla çalıştırmayla bağlantılı malları kısıtlamadıkları gerekçesiyle 60 farklı ekonomiden yapılan ithalata yüzde 10 ila yüzde 12,5 oranında tarifeler uygulandı.
ABD Ticaret Temsilciliği (USTR), bu tedbirlerin soruşturmalar, istişareler, duruşmalar ve binlerce kamu yorumu sonrasında alındığını açıkladı. Ancak bu tarifeler de şimdi 25 eyalet ve birkaç işletme tarafından açılan davalarla karşı karşıya. Dava konusu, yönetimin 301. Bölüm süreçlerine uyup uymadığı ve her bir ekonomi aleyhine eylemi haklı çıkarıp çıkaramadığı noktasında yoğunlaşıyor.
301. Bölüm tarifelerinin hukuki dayanağı, IEEPA’dan farklı bir konumda bulunuyor. New York Law School profesörü Barry Appleton, 301. Bölüm’ü daha güçlü bir hukuki temel olarak görüyor; çünkü başkanlar daha önce bu yetkiyi kullandı ve Kongre resmi bir süreç inşa etti. Bu nedenle 301. Bölüm tarifelerinin mahkemeler tarafından iptal edilmesi, IEEPA kadar kolay görünmüyor.
Hangi Sektörler Risk Altında?
IEEPA iadelerinden faydalanan büyük ithalatçıların yanı sıra, 301. Bölüm tarife baskısının doğrudan etkilediği bir grup sektör ve şirket de bulunuyor. ABD perakendecileri ve tüketici isteğe bağlı sektöründeki şirketler, tarife maliyetinin fiyatlara yansıtılması riskiyle karşı karşıya. Gap (GPS), Kohl’s (KSS) ve Best Buy (BBY) gibi şirketler, marjlarında aşağı yönlü baskı potansiyeli taşıyor.
| Tarife Kapsamı | Yasal Dayanak | Durum | İthalatçılara Etkisi |
|---|---|---|---|
| IEEPA Tarifeleri (Liberation Day) | IEEPA Yasası | Yüksek Mahkeme tarafından iptal edildi | ~100 milyar dolar iade yapılıyor |
| 301. Bölüm Tarifeleri (%10-12,5) | Ticaret Yasası 301. Bölümü | Yürürlükte, 25 eyalet dava açtı | Marjlarda aşağı yönlü baskı riski |
Temel risk senaryosu ise 301. Bölüm tarifelerinin iptal edilmesi veya anlamlı şekilde geri alınması halinde ortaya çıkıyor. Bu senaryoda marjlardaki aşağı yönlü baskı kalkacak ve piyasadaki pozisyonlama değişkenlik gösterebilecek. Ancak Appleton’ın değerlendirmesine göre 301. Bölüm’ün hukuki süreçlerde dayanıklı bir yapıya sahip olduğu düşünülüyor.
Tüketicilere Yansıma Riski
Trump tarifeleri kapsamındaki iadelerin tüketicilere doğrudan ulaşmaması, sürecin en kritik boyutunu oluşturuyor. Gümrük mevzuatı, parayı yalnızca kayıtlı ithalatçıya ödeme_esasıyla işliyor. Bu yapı, büyük perakende şirketlerinin iade tutarlarını kendi operasyonel ihtiyaçları doğrultusunda kullanmasına imkan tanıyor; fiyat indirimi veya tüketici tazminatı gibi bir zorunluluk ise bulunmuyor.
Diğer yandan, 301. Bölüm tarifelerinin devam etmesi ve olası genişlemesi, ABD’deki tüketici fiyatları üzerinde baskı yaratmaya devam ediyor. Perakendeciler, maliyetlerini fiyatlara yansıtma konusundaki tercihlerini piyasa koşullarına göre belirliyor. Bu tablo, Trump’ın ticaret politikalarının ABD ekonomisindeki etkilerinin yalnızca gümrük ve hazine boyutuyla sınırlı kalmadığını; tüketici tarafında da somut sonuçlar doğurduğunu gösteriyor.
