Çin’de elektrikli araç satışları düşüşte: Vergi kesintisi ve deflasyon freni

Çin’de elektrikli araç satışları, vergi teşviklerinin azaltılması ve deflasyonist baskılar nedeniyle haziran ayında yıllık bazda yüzde 11 gerileyerek 1 milyon adede düştü. Londra merkezli veri analiz şirketi Benchmark Mineral Intelligence’ın haziran ayı verilerine göre, dünya genelinde ise aynı dönemde 2 milyon elektrikli araç satıldı. Küresel satışlar yıllık yüzde 7 artarken, aylık bazda yüzde 11 büyüme kaydetti. Yılın ilk yarısında küresel elektrikli araç satışları 9,6 milyona ulaşarak yıllık yüzde 2 artış gösterdi.

Vergi teşviklerinin azalması satışları nasıl etkiledi?

Asya piyasaları analisti Sadi Kaymaz, Çin’de elektrikli araç satışlarındaki gerilemenin en önemli nedeninin devlet teşviklerindeki kesinti olduğunu belirtti. 2024 ve 2025 yıllarında geçerli olan araç alım vergisinden muafiyet, bu yıl yarıya indirildi. Ayrıca “yenisiyle değiştir” veya takas teşvikleri de benzer ölçüde azaldı. Kaymaz, bu değişikliklerin ufukta görünmesiyle tüketici talebinin geçen yılın ikinci yarısına çekildiğini ve güçlü baz etkisinin satış verilerine yansıdığını söyledi. Vergi teşviklerinin azalması, özellikle şarj edilebilir hibrit araç satışlarında yüzde 27,3’lük bir düşüşe yol açtı. Menzil uzatıcılı modellerin satışları ise yüzde 31,9 geriledi; bu segmentin toplam payı yüzde 5 civarında.

Deflasyon ve tüketici güveni elektrikli araç satışlarını nasıl baskılıyor?

Çin’de devam eden deflasyon riskleri, tüketici davranışlarını doğrudan etkiliyor. Kaymaz, Çin halkının ev veya araba gibi büyük harcamalarda gönülsüz davrandığını, perakende harcamalardaki büyümenin sıfırın altında veya üstünde seyrettiğini ifade etti. Emlak piyasasındaki daralma tersine servet etkisi yaratırken, iş güvencesinin makro ortam ve AI dalgasıyla aşınması, reel gelir artış hızının yavaşlaması da etkili oluyor. Teknolojinin hızla değişmesi ve fiyat savaşları, tüketicilerin sürekli yeni indirim veya daha gelişmiş model beklemesine neden oluyor. Kaymaz, “Sürekli indirim beklentisi alımları öne çekmek yerine erteliyor” diyerek deflasyon bağlantısına dikkat çekti. Orta Doğu’daki gerilimlerin petrol fiyatlarını yükseltmesiyle artan üretim maliyetleri, teknik olarak deflasyonist baskıları hafifletse de bu etki sağlıklı bir ekonomik görünüm sunmuyor.

Uzmanlar ne diyor? Pazar doygunluğu ve altyapı engelleri

ING Group Kıdemli Ulaşım ve Lojistik Sektör Ekonomisti Rico Luman, Çin’deki elektrikli araç satışlarındaki düşüşün arkasında üç temel neden olduğunu belirtti: geçen yıl haziran ayındaki güçlü baz etkisi, mali desteklerin azalması ve pazar doygunluğu. Luman, “Elektrikli araçların pazar payı halihazırda yaklaşık üçte ikisine ulaştı. İlk alıcılar geçişini tamamladı. Şehirlerde köşe başında kolayca erişilebilen şarj imkanlarının bulunmaması, daha fazla ilerlemeyi zorlaştırıyor” dedi. Pazar doygunluğu ve altyapı engelleri, elektrifikasyonun daha az destekle büyümesini yavaşlatıyor. Ancak Luman, gidişatın çok yavaşlaması halinde Pekin yönetiminin sübvansiyonları yeniden artırabileceğini ve sektördeki yoğun fiyat rekabetinin pazara yardımcı olduğunu ekledi.

• Vergi teşviklerinin azalması: Araç alım vergisinden muafiyet yarıya indirildi, takas teşvikleri de azaldı.
• Deflasyon baskıları: Tüketiciler büyük harcamalarda gönülsüz, sürekli indirim bekliyor.
• Pazar doygunluğu: Elektrikli araçların pazar payı yüzde 66’ya ulaştı, ilk alıcılar tamamlandı.
• Altyapı engelleri: Şehirlerde yeterli şarj istasyonu bulunmuyor.
• İhracat çabaları: Zorlu iç piyasa koşulları, üreticileri ihracata yönlendiriyor.

Çin’de yılın ilk yarısında toplam elektrikli araç satışı 4,9 milyon adetle geçen yılın aynı döneminin yüzde 14 altında kaldı. Kaymaz, saf elektrikli araç satışlarının aslında büyümeye devam ettiğini, ancak şarj edilebilir hibrit ve menzil uzatıcılı modellerdeki sert düşüşlerin toplam satışları aşağı çektiğini vurguladı. Elektrikli araç satışlarındaki bu fren, küresel pazarda da yankı buluyor. Uzmanlar, Çin’in elektrikli araç pazarındaki yavaşlamanın, dünya genelinde elektrifikasyon hızını etkileyebileceğini belirtiyor. Öte yandan, vergi teşviklerinin azalması ve deflasyonist ortam, tüketicilerin bekle-gör stratejisini benimsemesine yol açıyor. Bu durum, otomobil üreticilerini fiyat savaşlarına ve ihracata yöneltiyor. Analistler, Pekin yönetiminin gidişatın çok yavaşlaması halinde sübvansiyonları yeniden artırabileceğini, ancak şu an için net bir sinyal olmadığını ifade ediyor.