Ukrayna bezelye üreticileri, 2026 yılının erken hasat sezonunu neredeyse tamamlamış durumda. Ancak Karadeniz limanları üzerindeki askıya almalar ve keskin şekilde yükselen navlun maliyetleri, ihraç kanallarını kilitledi. Ağustosa girilirken ülkede yeni ürün arzı hazırken, ihracat yollarının kapalı olması çiftçileri ve tacirleri zor bir denklemin içine sokuyor. Odesa liman kümesine yönelik saldırıların ardından bölgedeki limanlar ya geçici olarak kapatıldı ya da ciddi biçimde azaltılmış kapasiteyle çalışıyor. Bu durum, kısa mesafe deniz rotalarında navlun maliyetlerinin ton başına 7-12 EUR artmasına yol açarken, sevkiyatlar Tuna ve AB limanlarına yeniden yönlendirilmek zorunda kalınıyor.
Ukrayna Tarım Bakanlığı verilerine göre ülke, 279,5 bin hektar lık alandan yaklaşık 549,5 bin ton erken dönem bezelye hasat etti. Bu, planlanan hasat alanının yaklaşık %94,6’sına karşılık geliyor. Hektar başına yaklaşık 1,97 ton luk ortalama verim ise bezelye için güçlü bir seviyeye işaret ediyor. Ancak fiziksel arzın bol olması, ihracat kanallarının tıkalı olması gerçeğini değiştirmiyor. Liman kapanmaları sevkiyat programlarını bozarken, ihracatçılar Doğu Akdeniz varış noktaları için ton başına yaklaşık 32-45 EUR navlun ödemek zorunda kalıyor. Savaş öncesi dönemde bu rakam 30 EUR altındaydı.
İçindekiler
Ukrayna bezelye fiyatları lojistik duvarını aşamıyor
İhracat kanallarının tıkalı kalması, yurtiçi fiyatlar üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturuyor. Ancak çiftçiler, makul bir hasat döneminin ardından daha derin indirimlere direnmeyi sürdürüyor. Bu iki yönlü baskı, Odesa’da (FCA, organik olmayan, %98 saflık) bezelye fiyatlarını yatay bir seyirde tutuyor. 30 Temmuz 2026 itibarıyla sarı bezelye yaklaşık 0,21 EUR/kg, yeşil bezelye ise yaklaşık 0,30 EUR/kg seviyelerinden işlem görüyor. İç talebin sınırlı olması ve ihracat alternatiflerinin kısıtlı kalması, ülkede önemli miktarda ihraç edilebilir fazla bezelye birikmesine neden oluyor. Ukrayna’nın küresel bezelye piyasasında fiyat belirleyici değil, fiyat alıcı konumda kalması, yurtiçi kotasyonların temel olarak alternatif ihracat rotalarına erişim maliyetlerini ve çiftçilerin indirimleri kabullenme istekliliğini yansıtmasına yol açıyor.
Lojistik kriz bezelye ihracatını nasıl etkiliyor?
Ülkede bezelyenin yurtiçi tüketimi, buğday veya ayçiçeği gibi ürünlere kıyasla oldukça sınırlı kalıyor. Bu durum, hasadın büyük çoğunluğunun ihracata yönelik olduğunu gösteriyor. Ancak Karadeniz üzerinden deniz yoluyla ihracat neredeyse durmuş durumda. Piyasa katılımcılarına göre Haziran ve Temmuz aylarında yoğunlaşan bombardımanın ardından, Ukrayna’nın başlıca limanlarına ticari gemi gelişleri güvenlik gerekçesiyle askıya alındı ya da ciddi biçimde kısıtlandı. Bu kesinti, akışların Tuna ve Köstence gibi alternatif AB limanlarına ve kara güzergahlarına kaymasına yol açtı. Ancak bu alternatiflerde de kapasite ve maliyet kısıtları devam ediyor. Sonuç olarak ihracatçılar, kıt lojistik haklarını bezelyeden daha yüksek katma değerli veya zamana daha duyarlı ürünlere ayırmayı tercih ediyor. Bu tercih, bezelye ihracatının neredeyse tamamen durmasına katkıda bulunuyor.
Lojistik darboğazın öne çıkan detayları
- Karadeniz limanları: Büyük Odesa bölgesindeki limanlara ticari gemi gelişleri güvenlik gerekçesiyle geçici olarak askıya alındı veya ciddi biçimde kısıtlandı.
- Navlun maliyetleri: Kısa mesafe deniz rotalarında navlun maliyetleri ton başına 7-12 EUR artarken, Doğu Akdeniz varış noktaları için ton başına 32-45 EUR’ye yükseldi.
- Alternatif rotalar: Sevkiyatlar Tuna ve AB limanlarına yeniden yönlendiriliyor, ancak bu rotalarda da kapasite ve maliyet sorunları devam ediyor.
- İhracat tercihleri: İhracatçılar, kıt lojistik haklarını bezelyeden daha yüksek katma değerli ürünlere ayırmayı tercih ediyor.
Ukrayna’daki hava koşulları ise hasat ve depolama çalışmaları için destekleyici seyrediyor. Ülkenin merkezi ve güneyindeki üretim bölgelerinde Temmuz sonlarında mevsimsel olarak ısınarak aralıklı sağanaklar görüldü. Kısa vadeli hava tahminleri, depodaki bezelye ürünlerini maddi olarak etkileyecek aşırı sıcaklık veya uzun süreli yağış beklentisi olmadığını gösteriyor. Ağustos ayının başlangıcı için tipik sıcaklıklar öngörülüyor. Bu durum, fiziksel ürün kalitesi açısından olumlu bir tablo çizse de, ihracat sorununu çözmüyor.
Ukrayna bezelye piyasasında yön neye bağlı?
Piyasada kısa vadeli yön, temel arz-talep dinamiklerinden ziyade tamamen lojistik faktörlere bağlı. Hasat neredeyse tamamlanmış ve stoklar mevcutken, fiyatların seyrini belirleyecek temel unsur, Karadeniz ihracat kanallarının veya alternatif rotaların ne ölçüde ve ne kadar hızlı normale döneceği olacak. Çiftçiler, makul bir hasatın ardından büyük fiyat tavizleri vermeye isteksiz. Tacirler ise keskin şekilde artan lojistik maliyetleri fiyatlamak zorunda. Bu denge, güçlü yönlü fiyat hareketlerinden ziyade düşük likidite ve geniş alış-satış spreadleriyle karakterize bir döneme işaret ediyor. Kısa vadede en gerçekçi çıkış noktaları, demiryolu veya kamyonla ulaşılabilen bölgesel yem ve gıda kullanıcıları ile lojistiği önceden güvence altına alınmış Tuna veya AB limanları üzerinden küçük partili ihracatlar olarak görünüyor. Ukrayna, küresel bezelye piyasasında fiyat belirleyici konumda bulunmadığı için, geleneksel ithalatçıların talebi de lojistiğin öngörülebilir olduğu alternatif ülkelere kolayca kayıyor. Bu eğilim, Ukrayna’daki ihracat durgunluğunu daha da pekiştiriyor.
